Home TRANG CHỦ Chủ nhật, ngày 16/06/2024
    Hỏi đáp   Diễn đàn   Sơ đồ site     Liên hệ     English
IMPE-QN
Web Sites & Commerce Giới thiệu
Web Sites & Commerce Tin tức - Sự kiện
Web Sites & Commerce Hoạt động hợp tác
Web Sites & Commerce Hoạt động đào tạo
Finance & Retail Chuyên đề
Dịch tễ học
Côn trùng học
Nghiên cứu lâm sàng & điều trị
Ký sinh trùng sốt rét
Ký sinh trùng
Sinh học phân tử
Sán lá gan
Sốt xuất huyết
Bệnh do véc tơ truyền
Vi khuẩn & Vi rút
Sán
Giun
Nấm-Đơn bào
Web Sites & Commerce Tư vấn sức khỏe
Web Sites & Commerce Tạp chí-Ấn phẩm
Web Sites & Commerce Thư viện điện tử
Web Sites & Commerce Hoạt động Đảng & Đoàn thể
Web Sites & Commerce Bạn trẻ
Web Sites & Commerce Văn bản pháp quy
Số liệu thống kê
Web Sites & Commerce An toàn thực phẩm & hóa chất
Web Sites & Commerce Thầy thuốc và Danh nhân
Web Sites & Commerce Ngành Y-Vinh dự và trách nhiệm
Web Sites & Commerce Trung tâm dịch vụ
Web Sites & Commerce Thông báo-Công khai
Web Sites & Commerce Góc thư giản

Tìm kiếm

Đăng nhập
Tên truy cập
Mật khẩu

WEBLINKS
Website liên kết khác
 
 
Số lượt truy cập:
5 2 9 2 5 3 9 1
Số người đang truy cập
1 9 3
 Chuyên đề Côn trùng học
Phòng chống véc tơ sốt rét:Thực trạng, khoảng trống phòng chống và các công cụ mới (Phần 4-Hết)

Tiếp theo Phần 3


Các công cụ phòng chống véc tơ bổ sung bên cạnh các biện pháp phòng chống cốt lõi (ITNs+IRS) bao gồm hoá chất diệt bọ gậy (larviciding), ống mái hiên (eave tubes) và mồi đường có mục tiêu (targeted sugar baits) được thiết kế để thu hút và tiêu diệt muỗi sẽ hỗ trợ thêm cho các nguyên tắc IRM. Loại mồi đường này, đang được phát triển để giải quyết mối đe dọa mới nổi của việc đốt máu ngoài trời, dự kiến sẽ đạt được danh sách sơ tuyển vào năm 2025. Các biện pháp can thiệp mới khác như bẫy véc tơ (vector traps), ống mái hiên (eave tubes), kem xua không gian (spatial repellents) và kiểm soát di truyền (genetic control) của muỗi đang ở các giai đoạn khác nhau của quá trình phát triển (Hình 10).Bảo tồn tính nhạy cảm của véc tơ là nền tảng của phòng chống bệnh sốt rét vàcác bệnh truyền qua véc tơ khác, đòi hỏi một cách tiếp cận có thể được giải quyết thông qua khuôn khổ quản lý véc tơ tổng hợp (IVM).


Hình 10. Lộ trình phát triển các sản phẩm phòng chống véc tơ hiện tại và mới
Nguồn: IVCC (2022)


Hình 11. Cấu trúc bẫy (a) và bẫy mồi đường nhắm mục tiêu hấp dẫn (b) trên tường(Attractive targeted sugar bait) tại Zambia
Nguồn: Attractive Targeted Sugar Bait Phase III Trial Group.
Attractive targeted sugar bait phase III trials in Kenya, Mali, and Zambia.
Trials23, 640 (2022).

https://doi.org/10.1186/s13063-022-06555-8



Hình 12. Cơ chế và hiệu quả bảo vệ của kem xua không gian (spatial repellents)
Nguồn: spatialrepellents.nd.edu/about/spatial-repellents

Việc phát triển các công cụ cá nhân trong phòng chống véc tơ cũng đang được quan tâm, các công cụ này không chỉ mang lại sự bảo vệ cá nhân mà còn có thể đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm cho cả cộng đồng.Các nghiên cứu gần đây đã chứng minh hiệu quả bảo vệ của biện pháp dùng kem xua muỗi cho các nhóm nguy cơ cao.

Các biện pháp bảo vệ cá nhân ngăn ngừa muỗi đốt hiệu quả, bất kể địa điểm và thời gian, có thể giải quyết các lỗ hổng phòng chống hiện tại và bổ sung cho các biện pháp can thiệp hiện có (Killeen 2014). Trong số các biện pháp này, kem xua bôi tại chỗ là một ứng cử viên đặc biệt hấp dẫn, dựa trên dữ liệu sâu rộng về tính an toàn và hiệu quả của chúng trong việc giảm muỗi đốt (Alpern 2016; Nguyen 2023). Kem xua bôi tại chỗ có thể được phân phối dễ dàng giữa các nhóm dân cư dễ bị tổn thương thông qua hợp tác với khu vực tư nhân và chính quyền địa phương. Là một công cụ can thiệp, kem xua có thể đặc biệt hữu ích cho các nhóm có nguy cơ cao, những người có sự phơi nhiễm gia tăng về hành vi hoặc nghề nghiệp với véc tơ sốt rét và những người không có khả năng được LLINs/IRS bảo vệ. Những nhóm này bao gồm người tị nạn (Rowland 2001), thợ mỏ (Olapeju 2021), người đi rừng, binh lính hoặc nhóm bản địa (Bevilacqua 2015) và những nhóm khác, những người đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự lây truyền bệnh sốt rét.


Hình 11. Các sản phẩm xua muỗi phòng chống các bệnh do muỗi truyền

Chúng thường có sẵn dưới dạng kem bôi tại chỗ, thuốc xịt hoặc gel, nhưng cũng có thể được tìm thấy ở dạng xà phòng để lại dư lượng chống thấm trên da (Kroeger 1997; Rowland 2004). Các loại dầu có nguồn gốc từ thực vật, chẳng hạn như sả (Cymbopogon), neem (Azidarachta indica) và bạch đàn (Eucalyptus maculate citriodon) đã được sử dụng từ thời cổ đại cho mục đích này, riêng lẻ hoặc kết hợp với dầu hỏa và các chế phẩm tương tự (Maia 2011).

Kem xua bôi tại chỗ đã được sử dụng thường xuyên hơn bởi khách du lịch và người nước ngoài làm việc tại các vùng lưu hành bệnh sốt rét và việc sử dụng chúng đã được đề xuất như một giải pháp thay thế để ngăn ngừa bệnh sốt rét ở những nhóm này và các nhóm khác mà LLINs và IRS được cho là sẽ kém hiệu quả hơn (WHO 2023). Mặc dù vậy, vẫn chưa rõ liệu việc tích hợp biện pháp dùng kem xua muỗi như một biện pháp phòng chống véc tơ bổ sung vào các chương trình phòng chống hiện có ở các vùng lưu hành có dẫn đến ít ca sốt rét hơn hay không ?(WHO 2023). Có những hạn chế quan trọng có thể ảnh hưởng đến tính hữu ích của biện pháp dùng kem xua muỗi.

Đầu tiên, kem xua bôi tại chỗ không diệt được muỗi, chúng có tác dụng bảo vệ bằng cách ngăn ngừa muỗi đốt. Bởi vì muỗi không bị giết nên chúng có thể chuyển hướng từ những người sử dụng kem xuasang những người không sử dụng (Maia 2013). Điều này làm tăng ý nghĩa về công bằng sức khỏe, vì khả năng tiếp cận các sản phẩm này có thể khác nhau giữa các tầng lớp xã hội khác nhau.

Thứ hai, tác dụng của chúng chỉ tồn tại trong thời gian ngắn và cần phải sử dụng nhiều lần. Do đó, khả năng bảo vệ phụ thuộc nhiều vào sự tuân thủ của người dùng (Sangoro 2014). Mặc dù các sản phẩm kem xuathường được cộng đồng đón nhận nồng nhiệt (Sangoro 2014), nhưng việc sử dụng thường xuyên và đầy đủ chúng lại cho thấy kết quả kém, ngay cả trong môi trường thử nghiệm nơi mức độ tương tác được tăng cường (Sluydts 2016). Ở một số cộng đồng, nhiều lợi ích được nhận thấy của kem xuabắt nguồn từ việc sử dụng không đúng theo quy định, chẳng hạn như bôi trực tiếp lênmàn ngủ (Gryseels 2015). Cuối cùng, việc phân phối kem xua bôi tại chỗ trên quy mô lớn sẽ làm tăng thêm chi phí cho các chương trình phòng chống vốn đã thiếu kinh phí, với tỷ lệ hiệu quả chi phí gia tăng (ICER) ước tính nằm trong khoảng từ 212 USD đến 832 USD cho mỗi ca nhiễm bệnh được ngăn chặn (Agius 2020).

Một biện pháp bảo vệ cá nhân khác là sử dụng quần áo tẩm hoá chất diệt muỗi (Insecticide-treated clothing-ITC) cũng đã được áp dụng trong nhiều cộng đồng khác nhau.ITC có thể được sử dụng để giải quyết sự lây truyền bệnh sốt rét ngoài trời, đặc biệt là trong nhóm dân cư di biến động, cũng như những người làm việc ban đêm như thợ cạo mủ cao su, những người có thể nằm ngoài tầm bảo vệ của các biện pháp can thiệp cốt lõi.

Một nghiên cứu đã cho thấy, việc sử dụng ITC làm giảm đáng kể cả tỷ lệ nhiễm bệnh sốt rét và mật độ muỗi trong nhà. Tỷ lệ nhiễm bệnh sốt rét ở nhóm can thiệp đã giảm khoảng 70%. Ý tưởng sử dụng ITC để phòng chốngsốt rét đã dễ dàng được những người tị nạn chấp nhận và họ cho rằng nó có lợi. Không có tác dụng phụ nào liên quan đến việc sử dụng ITC được quan sát thấy ở những người tham gia.Do đó, chiến lược này nên được xem xét sử dụng trong các cộng đồng nghèo như cư dân khu ổ chuột và các cộng đồng có hoàn cảnh khó khăn khác, chẳng hạn như trẻ em đường phố và người tị nạn, đặc biệt là khi làn sóng tràn vào các vùng dễ bị sốt rét. Nghiên cứu sâu hơn về hiệu quả chi phí và tính bền vững của chiến lược này cần được thực hiện.

Một thử nghiệm chéo ngẫu nhiên, mù đôi, không kém hơn theo cụm đã được thực hiện để xác định khả năng chấp nhận ITC so với quần áo giống hệtchưa qua xử lý (NTC) trong số những người khai thác cao su nhập cư tại tại thị trấn Thanbyuzayat, bang Mon, Myanmar.Khả năng chấp nhận của cả hai loại quần áo đều cao. ITC được suy luận là không thua kém NTC ở bảy trên tám chỉ số liên quan đến nhận thức (trông đẹp, bền, dễ mặc khi đi làm ban đêm, giảm muỗi đốt, muốn giới thiệu quần áo, sẽ mua quần áo, tổng thể). Một tỷ lệ cao người được hỏi cho biết quần áo làm giảm muỗi đốt (ITC-98%; NTC-94%). Quần áo được mặc thường xuyên (khoảng 11 lần trong hai tuần trước). Những lý do phổ biến nhất khiến người tham gia không mặc quần áo hàng đêm là vì nó đang được giặt hoặc phơi khô hoặc người tham gia không đi làm.Mức độ chấp nhận cao cho thấy ITC có thể là một chiến lược thích hợp để bảo vệ cá nhân cho những người khai thác cao su nhập cư tại các cơ sở truyền tải ngoài trời ở Myanmar. Tuy nhiên, cần có nhiều nghiên cứu hơn về tính khả thi và hiệu quả bảo vệ của ITC trước khi có thể xem xét triển khai rộng rãi hơn.

Như vậy, có một số lượng lớn các công cụ sẵn có để kiểm soát véc tơ sốt rét, một số đã được chứng minh và thử nghiệm, một số đang được cải tiến và một số khác đang trong giai đoạn phát triển. Cho đến nay, một số công cụ có giá cả phải chăng và có thể mở rộng được WHO chứng thực và RBM triển khai đã nhắm tới các quần thể véc tơ đốt trong nhà. Những biện pháp can thiệp này ngày càng mất đi hiệu quả và không còn phù hợp ở nhiều nơi mà sự lây truyền bệnh sốt rét hiện đang được duy trì đáng kể bởi các quần thể véc tơ đốt ngoài trời. Sự lan rộng tính kháng thuốc diệt côn trùng ở các véc tơ sốt rét và sự thay đổi thành phần véc tơ và hành viđốt máu do áp lực chọn lọc kéo dài đối với muỗi nội sinh đòi hỏi phải có các công cụ kiểm soát bổ sung để giải quyết cụ thể các vấn đề ngày càng phổ biến như vậy.

So với tình hình một thập kỷ trước, ngày nay có nhiều sản phẩm phòng chống véc tơ hơn với các phương thức hoạt động khác nhau. Tuy nhiên, những công cụ này khác nhau về mức độ phù hợp với các môi trường/khu vực địa lý truyền bệnh khác nhau... Mặc dù danh sách này có vẻ dài nhưng thực sự có rất ít cách tiếp cận kết hợp giữa hiệu quả chi phí, khả năng mở rộng và tính bền vững. Sự phát triển gần đây của các hoá chất tổng hợp nhằm dẫn dụ muỗi dùng cho bẫy ngược dòng đã cho thấy những kết quả đáng khích lệ trong việc giám sát và giám sát bệnh sốt rét đang diễn ra nhưng chi phí của chúng là một trở ngại cho khả năng mở rộng ở các khu vực nông thôn.

Việc sử dụng hoá chất diệt bọ gậy, có lẽ kết hợp với các mô hình triển khai mới thông qua cộng đồng và/hoặc công nghệ, có thể khả thi ở các khu vực đô thị và bán đô thị hóa. Trong số các công cụ thực sự mới lạ, mồi đường và hoá chất diệt côn trùng có thể mang lại góc tấn công hiệu quả về mặt chi phí và có thể mở rộng để phòng chống véc tơ sốt rét đốt ngoài trời và mang lại tính linh hoạt theo cách chúng có thể được phân phối ở nhiều môi trường khác nhau. Cuối cùng, những tiến bộ trong kỹ thuật di truyền và mô hình hóa các ổ gen để ức chế hoặc thay thế quần thể véc tơ đưa ra những cách mới để nhắm mục tiêu vào các véc tơ sốt rét với hành vi đốt máu thay đổi nhanh chóng. Hy vọng rằng một bộ công cụ đa dạng hơn sẽ tạo điều kiện tăng tính linh hoạt và tích hợp quản lý phòng chống véc tơ, cũng như áp dụng việc sử dụng có trách nhiệm và bền vững hơn các công cụ phòng chống vé tơ bằng hoá chất như trước đây.

(Hết)


Tài liệu tham khảo

1.Akogbeto MC, Dagnon F, Aikpon R, Osse R, Salako AS, Ahogni I et al. Lessons learned, challenges and outlooks for decision-making after a decade of experience monitoring the impact of indoor residual spraying in Benin, West Africa. Malar J. 2020;19:45. doi: https://doi.org/10.1186/s12936-020-3131-1.

2.Attractive Targeted Sugar Bait Phase III Trial Group. Attractive targeted sugar bait phase III trials in Kenya, Mali, and Zambia.Trials23, 640 (2022). https://doi.org/10.1186/s13063-022-06555-8

3.Bertozzi-Villa A, Bever CA, Koenker H, Weiss DJ, Vargas-Ruiz C, Nandi AK et al. Maps and metrics of insecticide-treated net access, use, and nets-per-capita in Africa from 2000–2020. Nat Commun. 2021;12:3589. doi: https://doi.org/10.1038/s41467-021-23707-7.

4.Chen, I., Doum, D., Mannion, K.et al.Applying the COM-B behaviour change model to a pilot study delivering volatile pyrethroid spatial repellents and insecticide-treated clothing to forest-exposed populations in Mondulkiri Province, Cambodia.Malar J22, 251 (2023). https://doi.org/10.1186/s12936-023-04685-1.

5.Conteh L, Shuford K, Agboraw E, Kont M, Kolaczinski J, Patouillard E. Costs and cost-effectiveness of malaria control interventions: a systematic literature review. Value in Health. 2021;24:1213–22. doi: https://doi.org/10.1016/j.jval.2021.01.013.

6.Crawshaw, A.F., Maung, T.M., Shafique, M.et al.Acceptability of insecticide-treated clothing for malaria prevention among migrant rubber tappers in Myanmar: a cluster-randomized non-inferiority crossover trial.Malar J16, 92 (2017). https://doi.org/10.1186/s12936-017-1737-8

7.Fraser, K.J., Mwandigha, L., Traore, S.F.et al.Estimating the potential impact of Attractive Targeted Sugar Baits (ATSBs) as a new vector control tool forPlasmodium falciparummalaria.Malar J20, 151 (2021). https://doi.org/10.1186/s12936-021-03684-4

8.Fuseini G, Ismail HM, von Fricken ME, Weppelmann TA, Smith J, Ellis Logan RA et al. Improving the performance of spray operators through monitoring and evaluation of insecticide concentrations of pirimiphos-methyl during indoor residual spraying for malaria control o­n Bioko Island. Malar J. 2020;19:1–8. doi: https://doi.org/10.1186/s12936-020-3118-y.

9.Gabaldón Figueira JC, Wagah MG, Adipo LB, Wanjiku C, Maia MF. Topical repellents for malaria prevention. Cochrane Database Syst Rev. 2023 Aug 21;8(8):CD015422. doi: 10.1002/14651858.CD015422.pub2. PMID: 37602418; PMCID: PMC10440788.

10.Hemingway J. The role of vector control in stopping the transmission of malaria: threats and opportunities. Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci. 2014 May 12;369(1645):20130431. doi: 10.1098/rstb.2013.0431. PMID: 24821917; PMCID: PMC4024224.

11.Johns B, Yihdego YY, Kolyada L, Dengela D, Chibsa S, Dissanayake G et al. Indoor residual spraying delivery models to prevent malaria: comparison of community- and district-based approaches in Ethiopia. Glob Health Sci Pract. 2016;4:529–41. doi: https:// doi.org/10.9745/GHSP-D-16-00165.

12.Kimani EW, Vulule JM, Kuria IW, Mugisha F. Use of insecticide-treated clothes for personal protection against malaria: a community trial. Malar J. 2006 Jul 27;5:63. doi: 10.1186/1475-2875-5-63. PMID: 16872529; PMCID: PMC1555594.

13.Killeen GF, Chitnis N. Potential causes and consequences of behavioural resilience and resistance in malaria vector populations: a mathematical modelling analysis. Malar J. 2014;13:97. doi: https://doi.org/10.1186/1475-2875-13-97.

14.Kreppel KS, Viana M, Main BJ, Johnson PCD, Govella NJ, Lee Y et al. Emergence of behavioural avoidance strategies of malaria vectors in areas of high LLIN coverage in Tanzania. Sci Rep. 2020;10:14527. doi: https://doi.org/10.1038/s41598-020-71187-4.

15.Malaria Atlas Project [website]. 2022 (https://malariaatlas.org).

16.MAGICapp [website]. Oslo, Norway: MAGIC Evidence Ecosystem Foundation; 2022 (https://app.magicapp.org/#/guidelines).

17.Monroe, A., Moore, S., Olapeju, B.et al.Unlocking the human factor to increase effectiveness and sustainability of malaria vector control.Malar J20, 404 (2021). https://doi.org/10.1186/s12936-021-03943-4

18.Monroe A, Mihayo K, Okumu F, Finda M, Moore S, Koenker H, et al. Human behaviour and residual malaria transmission in Zanzibar: findings from in-depth interviews and direct observation of community events. Malar J. 2019;18:220.

19.Njoroge TM, Hamid-Adiamoh M, Duman-Scheel M. Maximizing the Potential of Attractive Targeted Sugar Baits (ATSBs) for Integrated Vector Management. Insects. 2023 Jun 28;14(7):585. doi: 10.3390/insects14070585. PMID: 37504591; PMCID: PMC10380652.

20.N’Guessan, R., Camara, S., Rowland, M.et al.Attractive targeted sugar bait: the pyrrole insecticide chlorfenapyr and the anti-malarial pharmaceutical artemether–lumefantrine arrestPlasmodium falciparumdevelopment inside wild pyrethroid-resistantAnopheles gambiaes.s. mosquitoes.Malar J22, 344 (2023). https://doi.org/10.1186/s12936-023-04758-1

21.Rocha, E.M.; Katak, R.d.M.; Campos de Oliveira, J.; Araujo, M.d.S.; Carlos, B.C.; Galizi, R.; Tripet, F.; Marinotti, O.; Souza-Neto, J.A. Vector-Focused Approaches to Curb Malaria Transmission in the Brazilian Amazon: An Overview of Current and Future Challenges and Strategies.Trop. Med. Infect. Dis.2020,5, 161. https://doi.org/10.3390/tropicalmed5040161

22.Russell TL, Beebe NW, Cooper RD, Lobo NF, Burkot TR. Successful malaria elimination strategies require interventions that target changing vector behaviours. Malar J. 2013;12:56. doi: https://doi.org/10.1186/1475-2875-12-56.

23.Swai, J.K., Soto, A.C., Ntabaliba, W.S.et al.Efficacy of the spatial repellent product Mosquito Shield™ against wild pyrethroid-resistantAnopheles arabiensisin south-eastern Tanzania.Malar J22, 249 (2023). https://doi.org/10.1186/s12936-023-04674-4.

24.Sougoufara, S., Ottih, E.C. & Tripet, F. The need for new vector control approaches targeting outdoor biting anopheline malaria vector communities.Parasites Vectors13, 295 (2020). https://doi.org/10.1186/s13071-020-04170-7.

25.Tissera H, Dheerasinghe DSAF, Malavige N, de Silva HA, Morrison AC, Scott TW, Reiner RC Jr, Grieco JP, Achee NL. A cluster-randomized, placebo-controlled trial to evaluate the efficacy of a spatial repellent (Mosquito Shield™) against Aedes-borne virus infection among children ≥ 4-16 years of age in the Gampaha District, Sri Lanka: study protocol (the AEGIS program). Trials. 2023 Jan 4;24(1):9. doi: 10.1186/s13063-022-06998-z. PMID: 36600308; PMCID: PMC9811041.

26.WHO (2023), “World malaria report 2022”.

27.WHO guidelines for malaria. Geneva: World Health Organization; 2022 (https://www.who.int/teams/global-malariaprogramme/ guidelines-for-malaria).

Ngày 02/05/2024
BS. Nguyễn Công Trung Dũng  

THÔNG BÁO

   Dịch vụ khám chữa bệnh chuyên khoa của Viện Sốt rét-KST-CT Quy Nhơn khám bệnh tất cả các ngày trong tuần (kể cả thứ 7 và chủ nhật)

   THÔNG BÁO: Phòng khám chuyên khoa Viện Sốt rét-KST-CT Quy Nhơn xin trân trọng thông báo thời gian mở cửa hoạt động trở lại vào ngày 20/10/2021.


 LOẠI HÌNH DỊCH VỤ
 CHUYÊN ĐỀ
 PHẦN MỀM LIÊN KẾT
 CÁC VẤN ĐỀ QUAN TÂM
 QUẢNG CÁO

Trang tin điện tử Viện Sốt rét - Ký Sinh trùng - Côn trùng Quy Nhơn
Giấy phép thiết lập số 53/GP - BC do Bộ văn hóa thông tin cấp ngày 24/4/2005
Địa chỉ: Khu vực 8-Phường Nhơn Phú-Thành phố Quy Nhơn-Tỉnh Bình Định.
Tel: (84) 0256.3846.892 - Fax: (84) 0256.3647464
Email: impequynhon.org.vn@gmail.com
Trưởng Ban biên tập: TTND.PGS.TS. Hồ Văn Hoàng-Viện trưởng
Phó Trưởng ban biên tập: TS.BS.Huỳnh Hồng Quang-Phó Viện trưởng
• Thiết kế bởi công ty cổ phần phần mềm: Quảng Ích