Giới thiệu
Sốt rét là một bệnh nguy hiểm đến tính mạng do ký sinh trùng Plasmodium spp. gây ra, lây truyền sang người qua vết cắn của muỗi nhiễm bệnh. Khoảng một nửa dân số thế giới có nguy cơ mắc bệnh sốt rét, đặc biệt là những người ở các quốc gia có thu nhập thấp. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (TCYTTG), mỗi năm có hơn 500 triệu người bị nhiễm bệnh và hơn 1 triệu người tử vong. Tuy nhiên, sốt rét có thể phòng ngừa và chữa khỏi.
Đại hội đồng Y tế Thế giới đã thiết lập Ngày Thế giới Phòng chống sốt rét vào tháng 5 năm 2007. Mục đích của sự kiện này là tạo cơ hội cho các quốc gia trong khu vực bị ảnh hưởng học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau và hỗ trợ nỗ lực của nhau. Ngày Thế giới phòng chống sốt rét cũng tạo điều kiện cho các nhà tài trợ mới tham gia vào quan hệ đối tác toàn cầu chống lại bệnh sốt rét, và cho các viện nghiên cứu và học thuật công bố những tiến bộ khoa học cho công chúng. Ngày này cũng tạo cơ hội cho các đối tác quốc tế, các công ty và các tổ chức giới thiệu những nỗ lực của họ và suy ngẫm về cách nhân rộng những gì đã hiệu quả.
Ngày Thế giới Phòng chống sốt rét hay thường gọi là Ngày Sốt rét Thế giới (WMD), được tổ chức vào ngày 25 tháng 4 hàng năm, là một sự kiện quan trọng nhằm nâng cao nhận thức về nỗ lực toàn cầu cần thiết để đánh bại bệnh sốt rét, được các quốc gia thành viên của TCYTTG thiết lập trong Đại hội đồng Y tế Thế giới năm 2007, ngày này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiếp tục đầu tư và cam kết chính trị bền vững đối với công tác phòng ngừa, kiểm soát và loại trừ bệnh sốt rét (LTSR).
Nguồn gốc Ngày Thế giới Phòng chống Sốt rét
Được thành lập nhằm cung cấp kiến thức và hiểu biết về bệnh sốt rét, đồng thời phổ biến thông tin về việc triển khai tăng cường các chiến lược kiểm soát sốt rét Quốc gia quanh năm, bao gồm các hoạt động cộng đồng nhằm phòng ngừa và điều trị sốt rét tại các khu vực lưu hành. Ngày Thế giới phòng chống sốt rét đánh dấu một ngày đoàn kết, quyết tâm và hành động trong cuộc chiến chống lại bệnh sốt rét.Sốt rét vẫn là một trong những căn bệnh nguy hiểm nhất, ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới, đặc biệt là ở vùng cận sa mạc Sahara, Châu Phi. Mặc dù đã có những tiến bộ đáng kể, vẫn cần có những biện pháp kiểm soát sốt rét hiệu quả và phát triển vaccine.
Mục tiêu của Ngày Thế giới Phòng chống Sốt rét
- Nâng cao nhận thức: Tăng cường kiến thức về mối đe dọa của bệnh sốt rét và sự cần thiết của các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát bệnh sốt rét;
- Thúc đẩy nghiên cứu và đổi mới: Khuyến khích nghiên cứu khoa học và đổi mới trong việc phát triển các phương pháp điều trị và vắc-xin sốt rét;
- Thúc đẩy quan hệ đối tác: Xây dựng quan hệ đối tác toàn cầu để tăng cường huy động nguồn lực và duy trì nỗ lực hướng tới loại trừ bệnh sốt rét;
- Các nguồn lực và sáng kiến vận động chính sách: Ngày Thế giới phòng chống sốt rét mang đến vô số nguồn lực cho giáo dục cộng đồng, chiến dịch vận động và sự tham gia của cộng đồng. Đây là ngày để huy động hành động và nguồn lực nhằm chống lại bệnh sốt rét, chia sẻ những câu chuyện thành công và nhấn mạnh sự cần thiết của việc tiếp tục đầu tư.
Tầm quan trọng của sự tham gia ngày WMD
Tham gia các hoạt động trong Ngày Thế giới phòng chống sốt rét góp phần vào cuộc chiến toàn cầu chống lại bệnh sốt rét, góp phần vào sự công bằng về sức khỏe và cải thiện chất lượng cuộc sống cho hàng triệu người. Sự tham gia của cá nhân, cộng đồng và Chính phủ có thể thúc đẩy tiến trình hướng tới mục tiêu cuối cùng là xóa bỏ bệnh sốt rét.
Ngày Thế giới phòng chống sốt rét năm 2026 không chỉ là một sự kiện, mà đó là lời kêu gọi hành động dành cho tất cả mọi người cùng đóng góp vào nỗ lực toàn cầu nhằm chấm dứt bệnh sốt rét bằng cách đoàn kết trong nỗ lực của mình, chúng ta có thể đạt được một thế giới không còn bệnh sốt rét. Hãy cùng chúng tôi kỷ niệm WMD 2026!
Ngày Thế giới Phòng chống sốt rét là dịp để nhấn mạnh sự cần thiết phải tiếp tục đầu tư và duy trì cam kết chính trị cho công tác phòng ngừa và kiểm soát bệnh sốt rét. Ngày này được các Quốc gia thành viên của TCYTTG thiết lập tại Đại hội đồng Y tế Thế giới (WHO, 2007). Thứ bảy, ngày 25 tháng 4 năm 2026, sự kiện này, tập trung vào các nỗ lực toàn cầu nhằm loại trừ căn bệnh này, được các quốc gia thành viên của TCYTTG thành lập năm 2007, nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về cam kết chính trị bền vững, đầu tư và các công cụ đổi mới như vaccine và màn chống muỗi thế hệ mới để chống lại bệnh sốt rét.Các lĩnh vực trọng tâm chính cho năm 2026 bao gồm:
| Chủ đề:"Đoàn kết chống sốt rét" ("United Against Malaria") giải quyết sự bất bình đẳng và tăng cường sức khỏe cộng đồng; Hành động:Tăng cường công tác phòng ngừa, chẩn đoán & điều trị sốt rét, đặc biệt ở khu vực có tỷ lệ mắc bệnh cao. |
Sự kiện: Trường Y tế Công cộng Johns Hopkins Bloomberg cũng sẽ tổ chức một hội thảo vào ngày 23.04.2026 tại Viện Nghiên cứu Sốt rét Johns Hopkins, kết hợp hội thảo Ngày Sốt rét Thế giới thường niên với lễ kỷ niệm 25 năm nghiên cứu, tiến bộ và đột phá trong lĩnh vực sốt rét. Chúng ta sẽ được nghe các bài thuyết trình & xem các bài trình bày áp phích từ hàng chục chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực nghiên cứu sốt rét. Chúng ta sẽ cùng nhìn về 10 năm nỗ lực đầy hứa hẹn tiếp theo để biến bệnh sốt rét thành dĩ vãng. Hãy chờ đợi thêm thông tin chi tiết trong thời gian sớm nhất.Ngày này đóng vai trò như một lời kêu gọi hành động quan trọng, được quốc tế công nhận, đối với các chính phủ và các bên liên quan nhằm đẩy nhanh tiến độ hướng tới một thế giới không còn bệnh sốt rét.
Ngày Thế giới Phòng chống sốt rét là dịp để nhấn mạnh sự cần thiết phải tiếp tục đầu tư và duy trì cam kết chính trị cho PCSR và kiểm soát bệnh sốt rét. Thuật ngữ viết tắt ABCD của TCYTTG cung cấp một nội dung để nhớ quy tắc ABCD của giảm nguy cơ sốt rét: Awareness (Nhận thức về về nguy cơ, thời gian ủ bệnh, các triệu chứng chính); Bite Precautions (Phòng ngừa muỗi đốt (tránh muỗi đốt từ lúc hoàng hôn đến bình minh); Chemoprophylaxis (Hóa dự phòng bằng thuốc sốt rét để ức chế nhiễm ở các khu vực thích hợp) và Diagnosis (Chẩn đoán thông qua tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức).
Nhân Ngày Thế giới phòng chống sốt rét, chúng ta hãy cùng nhau nỗ lực “Đoàn kết chống sốt rét” bằng cách:
- Xóa bỏ sự phân biệt đối xử và kỳ thị;
- Thu hút cộng đồng tham gia vào việc hoạch định chính sách y tế;
- Đảm bảo dịch vụ chăm sóc sức khỏe dễ tiếp cận tại các cộng đồng địa phương thông qua các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu;
- Giải quyết các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh sốt rét;
- Tích hợp các biện pháp kiểm soát sốt rét vào hệ thống bảo hiểm y tế toàn dân.
Cách nay 1 năm, Ngày Thế giới phòng chống sốt rét năm 2025, chúng ta càng nhận thức rõ hơn tầm quan trọng của việc hành động để chấm dứt căn bệnh nguy hiểm này. Dữ liệu sốt rét toàn cầu năm 2023 cho thấy một bức tranh đáng lo ngại, nêu bật cả những thách thức dai dẳng và những lĩnh vực cần được quan tâm khẩn cấp.
Bệnh sốt rét vẫn là một mối nguy hại nghiêm trọng đối với sức khỏe toàn cầu, ước tính có 263 triệu ca mắc và 597.000 ca tử vong được báo cáo trên 83 quốc gia vào năm 2023 (WHO, 2024), cho thấy bệnh sốt rét vẫn là một cuộc khủng hoảng sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng. Điều này thể hiện sự gia tăng nhẹ về số ca mắc so với năm 2022 (252 triệu), cho thấy các nỗ lực kiểm soát có thể gặp phải những trở ngại hoặc thách thức mới.
Sự chênh lệch giữa các khu vực Châu Phi:
Tỷ lệ gánh nặng bệnh sốt rét toàn cầu ở khu vực Châu Phi của TCYTTG cao hơn mức bình thường, với 94% số ca mắc và 95% số ca tử vong, cho thấy tác động nghiêm trọng của bệnh tại khu vực này. Điều này càng củng cố thêm sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp có mục tiêu và tăng cường hơn nữa ở Châu Phi. Các yếu tố như khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe, điều kiện môi trường và các yếu tố kinh tế xã hội có thể góp phần vào sự chênh lệch này.
Trẻ em dễ bị tổn thương
Thực tế trẻ em dưới 5 tuổi chiếm 76% số ca tử vong do sốt rét ở khu vực Châu Phi là điều vô cùng đáng báo động. Điều này cho thấy sự dễ bị tổn thương nghiêm trọng của trẻ nhỏ trước bệnh sốt rét và nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về các biện pháp can thiệp ưu tiên nhắm vào nhóm tuổi này, bao gồm các biện pháp phòng ngừa và tiếp cận điều trị kịp thời.
Tác động cụ thể theo từng quốc gia
Việc hơn một nửa số ca tử vong tập trung ở Nigeria, Congo, Niger và Tanzania cho thấy các quốc gia này cần được quan tâm ngay lập tức và tập trung. Dữ liệu này chỉ ra những khu vực mà hệ thống chăm sóc sức khỏe có thể bị quá tải hoặc biện pháp kiểm soát kém hiệu quả. Các can thiệp có mục tiêu, được điều chỉnh phù hợp với thách thức cụ thể ở các nước này là vô cùng quan trọng.
Tỷ lệ tử vong được cải thiện
Dù số ca mắc đã tăng lên, nhưng số ca tử vong lại giảm nhẹ. Điều này có thể là do các phương pháp điều trị tốt hơn và nhiều người được tiếp cận với các phương pháp điều trị đó hơn. Tuy nhiên, cuộc chiến vẫn còn lâu mới kết thúc.Năm nay, các nhà lãnh đạo toàn cầu, chuyên gia y tế và nhà hoạt động đang cùng nhau đưa ra lời kêu gọi hành động để thúc đẩy tiến bộ và tạo ra tác động lâu dài. Chúng ta có thể tạo ra những thay đổi đáng kể bằng cách tăng cường tài trợ cho nghiên cứu, cải thiện khả năng tiếp cận các biện pháp phòng ngừa và điều trị, và nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc kiểm soát bệnh sốt rét.
Nếu như chủ đề của Ngày Thế giới Phòng chống sốt rét năm 2024 là “Đẩy nhanh cuộc chiến chống sốt rét vì một thế giới công bằng hơn” thì chủ đề năm 2026 là “Đoàn kết chống lại sốt rét”, nhấn mạnh sự cần thiết của những nỗ lực phối hợp và kịp thời để loại trừ căn bệnh này. Đó là vấn đề cứu sống con người, thúc đẩy phát triển kinh tế và đảm bảo một tương lai khỏe mạnh hơn cho các thế hệ mai sau.Đã đến lúc cần có một mặt trận thống nhất trong cuộc chiến chống lại sốt rét.Hãy cùng chúng tôi chung tay chống lại bệnh sốt rét và vận động cho một thế giới không còn bệnh sốt rét. Cùng nhau tạo nên sự khác biệt và kiến tạo một tương lai khỏe mạnh hơn.
(còn nữa) --> Tiếp theo Phần 2
TS.BS. Huỳnh Hồng Quang & Ths.BS. Châu Văn Khánh
Viện Sốt rét-KST-CT Quy Nhơn