Bệnh sốt rét và triệu chứng của bệnh?
Sốt rét là một bệnh nguy hiểm đến tính mạng do KSTSR gây ra, lây truyền sang người qua vết đốt của muỗi Anopheles cái bị nhiễm bệnh. Đây là một vấn đề sức khỏe toàn cầu nghiêm trọng, phổ biến chủ yếu ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, nơi khí hậu thuận lợi cho sự sinh sản của loài muỗi này. Triệu chứng của bệnh có thể khác nhau nhưng thường gồm sự kết hợp các triệu chứng:
- Sốt cao, cảm giác ớn lạnh run rẩy từ mức độ vừa phải đến nghiêm trọng, đổ mồ hôi nhiều;
- Đau đầu, buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy, đau cơ, đau bụng;
- Thiếu máu, suy hô hấp, vàng da;
- Ý thức bị suy giảm, co giật, hôn mê.
Các triệu chứng thường xuất hiện trong vòng 10 đến 15 ngày sau khi bị muỗi đốt. Chẩn đoán và điều trị sớm rất quan trọng để ngăn ngừa bệnh nặng và giảm sự lây lan của bệnh sốt rét.
Chẩn đoán sốt rét bao gồm việc xác định KSTSR trong máu, có thể được thực hiện thông qua xét nghiệm lam máu soi dưới kính hiển vi hoặc các xét nghiệm chẩn đoán nhanh. Việc điều trị nên được bắt đầu càng sớm càng tốt và thường bao gồm các loại thuốc chống sốt rét như chloroquine, quinine sulfate và các loại khác, tùy thuộc vào loại KSTSR và khu vực nhiễm bệnh.
Phòng chống bệnh sốt rét bao gồm nhiều biện pháp, trong đó có:
- Sử dụng thuốc chống côn trùng;
- Mặc quần áo bảo vệ cá nhân, chống muỗi đốt;
- Ngủ dưới màn chống muỗi đã được xử lý bằng thuốc diệt côn trùng.
Hình Tăng nhận thức về Ngày Thế giới PCSR với các Chiến lược phòng bệnh quan trọng
Nguồn: https://www.manipaltrutest.com/blogs/raising-awareness-on-world-malaria-day-essential-prevention-strategies?
Công nghệ mới ứng dụng vào trong PC<SR
Cuộc chiến chống lại bệnh sốt rét từ lâu đã là một thách thức toàn cầu, căn bệnh này ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn cầu. Tuy nhiên, những tiến bộ công nghệ gần đây đã mang đến những giải pháp đột phá, đang làm thay đổi diện mạo của công tác phòng ngừa, chẩn đoán và kiểm soát bệnh sốt rét. Các công nghệ tiên tiến đang tạo ra những bước tiến đáng kể.
Công cụ chẩn đoán
Các xét nghiệm chẩn đoán nhanh (RDT) đã tạo ra cuộc cách mạng trong việc phát hiện bệnh sốt rét, đặc biệt là ở những vùng sâu vùng xa, nơi việc tiếp cận các cơ sở xét nghiệm còn hạn chế. Xét nghiệm này có thể cho kết quả trong vòng vài phút, cho phép điều trị kịp thời và giảm biến chứng nghiêm trọng. Hơn nữa, ứng dụng di động hiện đang được phát triển để đơn giản hóa hơn nữa quy trình chẩn đoán. Một số ứng dụng sử dụng thuật toán xử lý hình ảnh để phân tích mẫu máu nhằm phát hiện sự hiện diện KSTSR, cung cấp một phương pháp chẩn đoán dễ tiếp cận &không xâm lấn.
Phương pháp kiểm soát vector
Kiểm soát vật chủ trung gian truyền bệnh vẫn là một thành phần quan trọng trong PCSR. Một trong những bước phát triển đầy hứa hẹn nhất trong lĩnh vực này là việc dùng muỗi biến đổi gen. Những con muỗi này được thiết kế để “đề kháng”KSTSR hoặc có tuổi thọ ngắn hơn, do đó làm giảm khả năng lây truyền. Phương pháp này, kết hợp với các phương pháp truyền thống như màn ngủ tẩm thuốc diệt côn trùng và phun thuốc diệt côn trùng tồn lưu trong nhà, tạo ra một chiến lược đa diện để kiểm soát quần thể muỗi và giảm tỷ lệ mắc bệnh sốt rét.
Thiết bị bảo vệ cá nhân
Việc tự bảo vệ mình khỏi muỗi đốt là rất cần thiết để phòng ngừa sốt rét. Các sản phẩm chống muỗi đeo được, chẳng hạn như vòng tay và miếng dán có chứa hóa chất đuổi côn trùng, cung cấp cho người dùng thêm sự bảo vệ. Những thiết bị này rất tiện dụng cho người sống ở hoặc đi du lịch đến các khu vực có nguy cơ cao. Chúng được thiết kế để dễ mang theo và dễ sử dụng, mang lại sự bảo vệ mà không cần đến thuốc xịt hoặc kem bôi.
Việc tích hợp các công nghệ tiên tiến này vào các chương trình kiểm soát bệnh sốt rét có tiềm năng làm giảm đáng kể gánh nặng toàn cầu của căn bệnh này. Bằng cách cải thiện khả năng chẩn đoán, tăng cường các phương pháp kiểm soát vật chủ trung gian truyền bệnh, cung cấp thiết bị bảo hộ cá nhân, chúng ta đang tiến gần hơn đến một thế giới - nơi bệnh sốt rét có thể được quản lý hiệu quả và cuối cùng là được xóa sổ.
Phát triển vaccine
Việc phát triển vaccine là một lĩnh vực trọng tâm quan trọng trong cuộc chiến chống sốt rét, mang lại hy vọng tương lai mà căn bệnh này có thể được kiểm soát hiệu quả hoặc thậm chí được xóa sổ.Các loại vaccine phòng sốt rét hiện nay: Vắc xin RTS,S/AS01 (Mosquirix) là vaccine phòng sốt rét đầu tiên nhận được khuyến nghị sử dụng rộng rãi từ TCYTTG. Được phát triển trong nhiều thập kỷ, RTS,S nhắm vào Plasmodium falciparum, nguyên nhân gây ra hầu hết ca tử vong. Vaccine này đã được triển khai tại một số quốc gia Châu Phi thông qua Chương trình Thực hiện vaccine phòng sốt rét (MVIP), thấy hiệu quả vừa phải trong việc giảm số ca mắc sốt rét ở trẻ em đã được tiêm.
Dựa trên nền tảng do RTS,S đặt ra các ứng cử viên vaccine mới đang được TNLS, hứa hẹn hiệu quả cao hơn và tiềm năng thay đổi cục diện PCSR. Một trong những ứng cử viên đó là vaccine R21/Matrix-M cho hiệu quả 75% trong các thử nghiệm giai đoạn IIb, vượt qua mục tiêu hiệu quả 75% do TCYTTG đặt ra cho vaccine sốt rét. Vaccine này, được phát triển bởi Đại học Oxford, đại diện cho một bước tiến đáng kể trong lĩnh vực này và hiện đang được thử nghiệm thêm để xác nhận hiệu quả và độ an toàn của nó . Dù có những tiến triển đầy hứa hẹn, song con đường dẫn đến một loại vaccine phòng sốt rét hiệu quả cao vẫn còn gặp nhiều thách thức. Sự phức tạp của vòng đời Plasmodium, khả năng né tránh hệ thống miễn dịch của người và những khó khăn về mặt hậu cần trong việc triển khai các chương trình tiêm chủng ở những khu vực hạn chế nguồn lực là những trở ngại đáng kể. Hơn nữa, nhu cầu về một loại vaccine nhắm vào nhiều giai đoạn trong vòng đời của ký sinh trùng và mang lại khả năng bảo vệ lâu dài vẫn chưa được đáp ứng.
Hình Đoàn kết hợp lực chống lại và loại trừ sốt rét
Nguồn: https://continentalhospitals.com/blog/world-malaria-day-2025-uniting-against-malaria/
Định hướng tương lai
Tương lai phát triển vaccine sốt rét tập trung vào việc vượt qua những thách thức này thông qua các phương pháp đổi mới. Các loại vaccine thế hệ tiếp theo có thể tận dụng công nghệ tiên tiến như nền tảng mRNA, vốn đã chứng minh sự thành công trong sự phát triển nhanh chóng của vaccine COVID-19. Ngoài ra, việc hiểu sâu hơn về phản ứng miễn dịch đối với nhiễm Plasmodium có thể giúp thiết kế các loại vaccine hiệu quả hơn, mang lại khả năng bảo vệ rộng hơn và bền vững hơn.
Cộng đồng y tế toàn cầu vẫn lạc quan một cách thận trọng về tiềm năng của các ứng cử viên vaccine mới trong việc đóng góp đáng kể vào công tác kiểm soát và cuối cùng là “xóa sổ sốt rét”. Với việc tiếp tục đầu tư vào nghiên cứu và phát triển cùng chiến lược thực hiện mạnh mẽ, mục tiêu về một thế giới không còn sốt rét dường như nằm trong tầm tay.Khi chứng kiến những tiến bộ trong lĩnh vực này, việc hỗ trợ và thúc đẩy những nỗ lực đó là vô cùng quan trọng, đảm bảo rằng lợi ích của những tiến bộ khoa học đến được với những người cần nhất. Cuộc chiến chống sốt rét là một nỗ lực chung và vaccine là một vũ khí quan trọng trong kho vũ khí của chúng ta để cứu sống và cải thiện kết quả sức khỏe trên toàn cầu.
Nêu bật lịch sử bệnh sốt rét, tác động của nó và cuộc chiến chống lại căn bệnh này?
Sốt rét, một bệnh truyền nhiễm do muỗi truyền, đã hoành hành nhân loại hàng nghìn năm. Câu chuyện về nó là cuộc đấu tranh không ngừng nghỉ, tác động tàn phá và những tiến bộ khoa học cũng không ngừng.Sốt rét có thể là một kẻ thù lâu đời, nhưng cuộc chiến chống lại nó vẫn còn lâu mới kết thúc. Thông qua nghiên cứu liên tục, các công cụ đổi mới và sự hợp tác toàn cầu, thế giới đang nỗ lực hướng tới một tương lai không còn gánh nặng của bệnh sốt rét.
Nhìn lại quá khứ - Kẻ thù cổ xưa
Dấu vết ban đầu: Bằng chứng về KSTSR đã được tìm thấy trong muỗi hóa thạch có niên đại hàng triệu năm. Các văn bản y học cổ của Trung Quốc từ năm 2700 TCN mô tả các triệu chứng giống với bệnh sốt rét;
Sự lan rộng toàn cầu: Thương mại và du lịch đã tạo điều kiện cho sốt rét lan rộng khắp các châu lục. Bệnh sốt rét đã được công nhận ở châu Âu và Bắc Phi từ thời La Mã;
Cơn sốt La Mã: Tác động suy nhược của sốt rét có thể đã góp phần vào sự suy tàn của Đế chế La Mã.
Tác động của bệnh sốt rét
Hậu quả tàn khốc: Sốt rét gây ra các triệu chứng ớn lạnh, sốt nóng, đổ mồ hôi và các triệu chứng giống cúm. Trường hợp nặng, bệnh có thể dẫn đến hôn mê, suy đa tạng và tử vong. Trẻ em dưới 5 tuổi và phụ nữ mang thai (PNMT) đặc biệt dễ bị tổn thương;
Gánh nặng về kinh tế-xã hội: Sốt rét làm suy yếu cộng đồng bằng cách giảm năng suất lao động và gây áp lực lên hệ thống CSSK. Tỷ lệ mắc bệnh cao có thể cản trở sự phát triển kinh tế, tạo ra một vòng luẩn quẩn.
Cuộc chiến vẫn tiếp diễn - Những tiến bộ và thách thức
Những nỗ lực ban đầu: Quinine được chiết xuất từ vỏ cây Cinchona, trở thành liệu pháp điều trị hiệu quả đầu tiên vào thế kỷ 17, song nguồn cung & khả năng chi trả của nó hạn chế;
DDT và hóa chất diệt côn trùng: Việc dùng DDT sau Thế chiến II đã dẫn đến sự suy giảm đáng kể các trường hợp sốt rét vào giữa thế kỷ 20. Tuy nhiên, tình trạng kháng hóa chất lan rộng ở muỗi đã buộc phải thay đổi phương pháp xử lý;
Liệu pháp phối hợp dựa trên Artemisinin (ACTs): Đây hiện là hóa điều trị hiệu quả nhất, kết hợp nhiều loại thuốc khác nhau để chống lại tình trạng kháng thuốc;
Biện pháp phòng ngừa: Màn chống muỗi tẩm hóa chất diệt côn trùng rất quan trọng để ngăn ngừa muỗi đốt, đặc biệt là khi ngủ;
Phát triển vaccine: Dù các nỗ lực vẫn đang tiếp diễn, việc tìm ra một loại vaccine hiệu quả & phổ biến rộng rãi vẫn còn khó khăn, nhưng nghiên cứu vẫn đang được tiến hành với các ứng cử viên đầy triển vọng.
Hướng tới tương lai: Mặt trận thống nhất chống lại sốt rét
Hợp tác toàn cầu: TCYTTG dẫn đầu cuộc chiến toàn cầu chống lại sốt rét, đặt ra các mục tiêu, thúc đẩy các chiến lược phòng ngừa &điều phối các nỗ lực nghiên cứu;
Nguồn tài trợ & đầu tư: Duy trì nguồn tài chính là rất quan trọng đối với nghiên cứu, phát triển và triển khai các công cụ và công nghệ mới để chống lại bệnh sốt rét;
Tham gia của cộng đồng: Trang bị cho cộng đồng kiến thức & nguồn lực là điều thiết yếu để phòng ngừa và điều trị hiệu quả.
Tác động toàn cầu của bệnh sốt rét
Sốt rét là một cuộc khủng hoảng sức khỏe toàn cầu, ảnh hưởng đến hàng triệu người trên thế giới. Theo TCYTTG ước tính có khoảng 249 triệu ca mắc vào năm 2022, trong đó khu vực châu Phi chịu gánh nặng lớn nhất. Căn bệnh này gây ra đau khổ tột cùng và cản trở sự tăng trưởng và phát triển kinh tế ở các quốc gia bị ảnh hưởng.Để giải quyết tác động toàn cầu, điều quan trọng là phải hiểu rõ các yếu tố góp phần vào sự lây lan &những thách thức trong việc PCSR. Bằng cách giải quyết trực diện những vấn đề này, chúng ta có thể đạt được những tiến bộ đáng kể hướng tới việc chấm dứt bệnh sốt rét một lần và mãi mãi. Dù gặp nhiều thách thức, nhưng các tiến bộ đáng kể đã đạt được trong cuộc chiến chống sốt rét gần đây. Các nỗ lực toàn cầu, như Sáng kiến Đẩy lùi sốt rét (Roll Back Malaria Partnership), đã làm giảm đáng kể số ca mắc và tử vong, sử dụng màn ngủ tẩm hóa chất diệt côn trùng, phun hóa chất tồn lưu trong nhà và các loại thuốc chống sốt rét hiệu quả đã đóng vai trò quan trọng trong việc cứu sống và giảm sự lây lan bệnh.
Các công nghệ và nghiên cứu tiên tiến cũng góp phần vào sự tiến bộ trong công tác PCSR. Trong những năm gần đây, các công cụ chẩn đoán mới, chẳng hạn như xét nghiệm chẩn đoán nhanh, đã cải thiện độ chính xác và tốc độ chẩn đoán bệnh sốt rét. Thêm vào đó, việc phát triển các loại thuốc chống sốt rét mới và các loại vaccine tiềm năng mang lại hy vọng về các chiến lược điều trị và phòng ngừa hiệu quả hơn.Tuy nhiên, bất chấp những thành tựu này, vẫn còn rất nhiều việc cần phải làm. Bệnh sốt rét vẫn là mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt những vùng có hệ thống CSSK yếu & nguồn lực hạn chế. Giải quyết những thách thức còn lại và đầu tư vào các giải pháp đổi mới là điều vô cùng quan trọng để duy trì và đẩy nhanh tiến độ.
(còn nữa) --> Tiếp theo Phần 3
TS.BS. Huỳnh Hồng Quang & Ths.BS. Châu Văn Khánh
Viện Sốt rét-KST-CT Quy Nhơn