Vào mùa hè, những người yêu thiên niên thường tổ chức du lịch sinh thái đến các vùng có cảnh quan, môi trường xanh đẹp, mát mẽ, sạch sẽ ... để thưởng thức và tận hưởng khung cảnh thiên nhiên đầy thơ mộng. Tuy nhiên, mùa hè cũng là mùa thường có những cơn mưa giông, điều kiện thời tiết, khí hậu và sinh cảnh của những điểm du lịch sinh thái thuận lợi cho loài vắt phát triển và đốt máu, gây phiền hà cho khách du lịch. Vì vậy đi du lịch sinh thái vào vùng có loài vắt hoạt động, cần cảnh giác để phòng tránh bị vắt đốt máu.
Đặc điểm của loài vắt
Vắt là sinh vật tương cận với loài đĩa, nó thuộc lớp Hirudinea, ngành giun đốt Annelida. Vắt sống ở đất, kích thước khoảng 2-4 cm khi ở trạng thái nghỉ. Chúng có 5 chi, gồm khoảng 15 loài phân bố ở nhiều nơi khác nhau trong những khu vực ẩm ướt nhiệt đới thuộc châu Á, Đông Nam Á, châu Phi, Nam Mỹ ... Vắt có thể nói là loài giun đốt hút máu. Khi hút máu, tuyến nước bọt ở quanh miệng tiết ra chất đông máu hirudin chảy vào vết thương làm máu không đông được. Vắt được cấu tạo lưỡng giới nhưng thực hiện thụ tinh chéo giữa hai cá thể với nhau rồi sau đó đẻ trứng. Vắt gây hại chủ yếu do chúng hút máu vật chủ và làm tổn thương nơi vị trí ký sinh để hút máu ở ngoài da hay trong nội tạng.
Bệnh do vắt gây ra
Vắt sống ở đất rất đói máu, vắt núp trong các hốc đá, dưới lá cây, dòng suối ... chờ người hoặc súc vật đi ngang qua sẽ phóng ra, bám vào để hút máu. Vết đốt trên da thường không đau nhưng chảy máu kéo dài có thể gây nguy hiểm đến tính mạng, nhất là khi nó chui vào mũi, khí quản, ống tiêu hóa ...Ở Quý Châu, Vân Nam (Trung Quốc) đã có nhiều thông báo về loài vắt Dinobdella ferox còn non chui vào mũi người; loài nầy cũng hiện diện khá phổ biến ở Ấn Độ, Miến Điện, Nam Trung Quốc, Việt Nam ... và nó là loại ký sinh trùng gây hại lớn cho súc vật nuôi và động vật hoang dại. Vắt tấn công người khi người có những hoạt động hay sinh hoạt tiếp xúc với nơi trú ẩn của chúng. Loài vắt Dinobdella ferox sống ẩn núp ở khe núi, kẻ đá, bờ giếng ... nơi thường xuyên có trâu, bò, ngựa, những động vật khác đi qua và sinh hoạt. Nang trứng của vắt đẻ trong bùn, sau đó nở ra con cở nhỏ. Nếu người và các loại động vật tiếp xúc với các nơi trú ẩn của nó thì vắt sẽ tấn công đốt hút máu, có khi chui cả vào miệng, mũi, khí quản ... hút máu và phát triển nhanh ở những nơi đó. Thực tế ở một số địa phương đã gặp phải các trường hợp vắt chui vào ký sinh ở mũi, miệng, khí quản đã được phát hiện và thông báo. Vì vậy những người đi du lịch sinh thái vào những nơi có cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp nhưng có loài vắt hoạt động thì nguy cơ bị chúng đốt hút máu là điều không thể tránh khỏi nếu không cảnh giác đề phòng.
Phòng tránh và điều trị vắt đốt hút máu
Khi đi du lịch vào vùng sinh thái có loài vắt hoạt động, cần sử dụng áo quần dài, dụng cụ bảo hộ kể cả ủng, giày, bao tất ... che kín. Dùng thuốc DMP (Dimethylphtalate) bôi lên da và áo quần để xua đuổi vắt. Có thể dùng M-1960 (3 thành phần hàm lượng như nhau, trộn với nhau như Butilacetanilid, 2 butyl-2 ethyl-3 propanediol và benzyl benzoate). M-1960 + 10% Tween 80 dùng ngâm quần áo có tác dụng chống vắt xâm nhập rất tốt. Khi bị vắt đốt hút máu, cần tìm mọi cách lấy bỏ vắt ra khỏi nơi đốt như dùng nước muối, cồn đổ vào nơi vắt đốt. Nếu ở chỗ vết đốt còn chảy máu, có thể dùng bút điện để cầm máu. Sau đó rửa sạch vết thương bằng thuốc sát trùng và dùng gạt, băng vải để băng lại thật chặt.